Κυστικά Υπολείμματα
Τα κυστικά υπολείμματα αποτελούν μια από τις συχνότερες αιτίες διογκώσεων της κεφαλής και του τραχήλου σε παιδιά και νέους ενήλικες.
Ποια τα βασικά αίτια;
Τα αίτια που προκαλούν αυτές τις διογκώσεις είναι πολλά και η διαγνωστική τους προσέγγιση είναι ορισμένες φορές μια πρόκληση για τον ΩΡΛ ιατρό. Η ηλικία του ασθενούς παίζει σπουδαίο ρόλο στη σωστή διάγνωση της πάθησης καθώς οι συχνότερες τραχηλικές διογκώσεις είναι διαφορετικές σε κάθε στάδιο της ζωής. Για να κατανοηθούν καλύτερα, οι τραχηλικές διογκώσεις διακρίνονται με βάση την αιτιολογίας τους σε συγγενείς, φλεγμονώδεις και νεοπλασματικές. Οι φλεγμονώδεις τραχηλικές διογκώσεις οφείλονται σε λοιμώξεις του οργανισμού από ιούς και μικρόβια που προκαλούν αντιδραστικά τη διόγκωση των φυσιολογικών λεμφαδένων του λαιμού. Έτσι, μια φλεγμονώδης διόγκωση, τις περισσότερες φορές, δεν είναι τίποτα παραπάνω από μια τραχηλική λεμφαδενίτιδα η οποία θεραπεύεται είτε με συντηρητικά μέτρα (σε περίπτωση ίωσης) είτε με αντιβίωση (σε περίπτωση υποψίας μικροβιακής λοίμωξης). Οι νεοπλασματικής αιτιολογίας διογκώσεις ποικίλλουν με βάση την ηλικία. Ως γενική αρχή, μια διόγκωση του τραχήλου σε ασθενείς κάτω των 40 ετών πιθανότερα είναι καλοήθης, ενώ οι άνω των 40 ετών έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες για κακοήθεια.
Οι συγγενείς διογκώσεις είναι συνήθως κυστικοί σχηματισμοί στο κεφάλι και τον λαιμό και αποτελούν την δεύτερη συχνότερη (μετά την λεμφαδενίτιδα) αιτία τραχηλικής διόγκωσης στα παιδία και στους ενήλικες έως 40 ετών. Τα δύο πιο συνήθη κυστικά υπολείμματα είναι:
- Βραγχιακές κύστες: Είναι υπολείμματα που δημιουργούνται κατά την εμβρυική ζωή λόγω ανεπαρκούς σύγκλεισης μια εμβρυολογικής δομής που ονομάζεται αυχενικός κόλπος. Εμφανίζονται με την ίδια συχνότητα και στα δύο φύλα, συνήθως σε παιδιά και νέους ενήλικες ηλικίας 20-30ετών. Οι κύστες συχνά συνοδεύονται από βραγχιακά συρίγγια που είναι οδοί επικοινωνίας της κύστης με το δέρμα ή με άλλες ανατομικές δομές της κεφαλής και του τραχήλου (πχ με την αμυγδαλή). Κλινικά εντοπίζονται ως ανώδυνες, ευκίνητες και στρογγυλές διογκώσεις, σχεδόν πάντα, κατά μήκος ενός μεγάλου μυός του λαιμού (στερνοκλειδομαστοειδής). Επειδή δεν προκαλούν συμπτώματα, συνήθως δεν γίνονται αντιληπτά παρότι υπάρχουν από πριν την γέννηση του παιδιού. Κατά τη διαδρομή μια φλεγμονής του ανώτερου αναπνευστικού, είναι πιθανό να αναπτύξουν επώδυνη διόγκωση και ερυθρότητα που θα οδηγήσει στην διάγνωση του κυστικού σχηματισμού για πρώτη φορά. Η διάγνωση περιλαμβάνει την κλινική εξέταση και ενδοσκόπηση της κεφαλής και του τραχήλου από ειδικό ΩΡΛ προς αναζήτηση πιθανού συριγγίου. Ο υπέρηχος θα δώσει τις πρώτες πληροφορίες σχετικά με την εντόπιση, τη σύσταση και το μέγεθος της κύστης. Όπου επιβάλλεται, θα χρειαστεί περαιτέρω διερεύνηση με αξονική ή μαγνητική τομογραφία τραχήλου καθώς και κυτταρολογική εξέταση του υγρού της κύστης με λεπτή βελόνη (FNA). Η θεραπεία συνίσταται στη χειρουργική εξαίρεση της κύστης και του συριγγίου (αν υπάρχει) σε περιπτώσεις που η κύστη φλεγμαίνει επανειλημμένα ή για κοσμητικούς λόγους. Η πιθανότητα κακοήθους εξαλλαγής μια βραγχιακής κύστης είναι εξαιρετικά σπάνια.
- Κύστη θυρεογλωσσικού πόρου: Είναι η συχνότερη συγγενής ανωμαλία του τραχήλου, μια κυστική δομή που σχηματίζεται κατά την εμβρυϊκή μετανάστευση του θυρεοειδούς αδένα. Ο αρχέγονος θυρεοειδής αδένας δημιουργείται αρχικά στη βάση της γλώσσας και στη συνέχεια μετακινείται κατά μήκος της μέσης γραμμής του τραχήλου έως την τελική του θέση χαμηλά και πρόσθια στον λαιμό. Κατά την μετανάστευσή του, αφήνει πίσω του τον θυρεογλωσσικό πόρο ο οποίος φυσιολογικά ατροφεί. Σε περίπτωση που συμβεί κάποια διαταραχή στην παραπάνω διαδικασία, μπορεί να δημιουργηθεί το συγκεκριμένο κυστικό υπόλειμμα. Εμφανίζεται ως ανώδυνη, ελαστική και στρογγυλή μάζα μέσης διαμέτρου 1-3εκ, στη μέση γραμμή του τραχήλου και σε ύψος κάτω από το υοειδές οστό και πάνω από τον θυρεοειδή αδένα. Το χαρακτηριστικό της είναι ότι ακολουθεί τις καταποτικές κινήσεις του λαιμού και μετακινείται κατά την έξοδο της γλώσσας προς τα έξω. Είναι επιρρεπής σε φλεγμονές που μπορούν να οδηγήσουν στη δημιουργία συριγγίου ή αποστήματος. Η διάγνωση γίνεται με της ίδιες μεθόδους που αναφέρθηκαν στις βραγχιακές κύστες αλλά επιβάλλεται η ταυτόχρονη διερεύνηση της σχέσης της κύστης με τον θυρεοειδή καθώς και της φυσιολογικής λειτουργίας του θυρεοειδούς αδένα. Η θεραπεία περιλαμβάνει τη χειρουργική εξαίρεση της κύστης μαζί με τον θυρεογλωσσικό πόρο και τμήματος του υοειδούς οστού με στόχο την αποφυγή υποτροπής της.
Ποια είναι τα συμπτώματα από τα κυστικά υπολείμματα του τραχήλου;
Συχνά δεν προκαλούν κανένα ενόχλημα και γίνονται αντιληπτά ως ανώδυνο, μαλακό μόρφωμα στον τράχηλο. Η κύστη του θυρεογλωσσικού πόρου βρίσκεται στη μέση γραμμή και ανεβαίνει όταν καταπίνετε ή προβάλλετε τη γλώσσα, ενώ η βραγχιακή κύστη είναι πλάγια. Σε λοίμωξη πρήζονται απότομα, πονούν, κοκκινίζουν και σπανιότερα δημιουργούν συρίγγιο με εκροή υγρού.
Σε ποια ηλικία εμφανίζονται τα κυστικά υπολείμματα;
Πρόκειται για υπολείμματα εμβρυϊκών δομών, επομένως υπάρχουν από τη γέννηση, γίνονται όμως εμφανή αργότερα. Οι κύστεις του θυρεογλωσσικού πόρου διαπιστώνονται συνήθως στην παιδική ηλικία, ενώ οι βραγχιακές κύστεις εκδηλώνονται συχνά στην εφηβεία ή σε νεαρούς ενήλικες, τυπικά μετά από μια λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού που τις κάνει να διογκωθούν.
Χρειάζεται εγχείρηση ή μπορεί τα κυστικά υπολείμματα να υποχωρήσουν μόνα τους;
Δεν υποχωρούν μόνα τους. Η αντιβίωση αντιμετωπίζει μόνο την οξεία φλεγμονή, χωρίς να εξαφανίζει την κύστη, ενώ η απλή παροχέτευση οδηγεί σε υποτροπές και ουλές. Η οριστική λύση είναι η πλήρης χειρουργική αφαίρεση, σε ήρεμη φάση χωρίς φλεγμονή. Στην κύστη του θυρεογλωσσικού πόρου αφαιρείται και το μεσαίο τμήμα του υοειδούς οστού.
Υποτροπιάζουν μετά την αφαίρεση;
Όταν η αφαίρεση είναι πλήρης και περιλαμβάνει όλη την πορεία του πόρου ή του συριγγίου, η υποτροπή είναι ασυνήθιστη. Ο κίνδυνος αυξάνεται όταν η επέμβαση γίνεται σε φάση ενεργού φλεγμονής, όταν έχει προηγηθεί παροχέτευση ή ατελής αφαίρεση, ή όταν παραμένουν υπολείμματα ιστού. Γι' αυτό ο σωστός σχεδιασμός και ο χρόνος της επέμβασης έχουν μεγάλη σημασία.
Θα μείνει ουλή στον λαιμό;
Η τομή σχεδιάζεται μέσα σε φυσική δερματική πτυχή του τραχήλου, ώστε να είναι όσο το δυνατόν λιγότερο εμφανής. Αρχικά η ουλή είναι έντονη και σκληρή, ενώ σταδιακά μαλακώνει και ξεθωριάζει μέσα σε μερικούς μήνες έως έναν χρόνο. Η προστασία από τον ήλιο, οι ήπιες μαλάξεις και τα σκευάσματα σιλικόνης βελτιώνουν το τελικό αποτέλεσμα.
Πόσο κοστίζει η διάγνωση και η αφαίρεση;
Δεν υπάρχει ενιαία τιμή. Το κόστος εξαρτάται από τις εξετάσεις που θα χρειαστούν, δηλαδή υπερηχογράφημα, αξονική ή μαγνητική τομογραφία και τυχόν παρακέντηση, από την έκταση της επέμβασης, το είδος της αναισθησίας, τον χώρο διενέργειας, τη διάρκεια νοσηλείας και την ασφαλιστική σας κάλυψη. Θα λάβετε αναλυτική ενημέρωση στο ραντεβού αξιολόγησης.
Πότε πρέπει να ανησυχήσω για ένα μόρφωμα στον λαιμό;
Άμεση εκτίμηση χρειάζεται όταν το μόρφωμα μεγαλώνει γρήγορα, είναι σκληρό και ακίνητο, συνοδεύεται από πυρετό, ερυθρότητα και έντονο πόνο, ή όταν δυσκολεύει την αναπνοή και την κατάποση. Στους ενήλικες, κάθε τραχηλικό μόρφωμα που επιμένει πάνω από τρεις εβδομάδες πρέπει να διερευνάται και να μη θεωρείται εκ των προτέρων απλή κύστη.
